Hoofdmenu

Recensies

Een reis door verleden en heden, van elders naar hier.

 

 NKramberger

Wie Hemel tussen de braamstruiken op waarde wil schatten, dient alle ervaring met andere boeken achter zich te laten. Want Nataša Kramberger is geen doorsnee romanschrijver. Ze creëert een ‘roman in verhalen’, zoals de uitgever het noemt. En ook die omschrijving roept meer vraagtekens op dan ze verklaart.

Min of meer centraal in het boek staan Jana en Bepi. Twee buitenlanders in Amsterdam, die op het eerste gezicht niets gemeen hebben, behalve dan het feit dat ze beiden van elders komen. De eerste is een jonge vrouw uit Slovenië die in Nederland komt om er te studeren. De ander is een Italiaan op leeftijd. Hij woont al een aantal jaren in Amsterdam op een boot. Hij is, in vergelijking met Jana, aardig ingeburgerd.

Martin, die voor een dubbeltje geboren wordt….

 Het feest EDay

Martin Gilmour groeit op als enig kind van een vrouw, die niet bepaald warmte uitstraalt. Zij is zeer teleurgesteld in het leven. Haar man, Martins vader, ‘bewees zijn onbetrouwbaarheid doordat hij gedurfd had te sterven voor Martins geboorte’. En dat door uit te glijden in de sneeuw, met een pak te posten kerstkaarten in de hand. De buurman vond hem badend in het bloed. Moeder Sylvia postte de volgende dag de kaarten alsnog, met de bloeddruppels er nog op. Zij had Martin het verhaal slechts een keer verteld, toen hij een jaar of negen was.

Ouder worden is niet gemakkelijk, zeker niet als je Olive Kitteridge heet…

Strout

Crosby, een stadje in de Amerikaanse staat Maine, is overzichtelijk, men kent elkaar. Is het niet van de supermarkt, dan is het wel van de school of de historische vereniging. Olive Kitteridge was ooit docente wiskunde en voor haar zijn veel inwoners ook nog eens oud-leerlingen of ouders van die leerlingen. In 2008 verscheen het eerste boek over haar en het stadje, dat als titel Olive Kitteridge meekreeg. En nu is er dan Opnieuw Olive, een vervolg om blij mee te zijn. De opbouw van dit boek is, net als dat van het eerdere, heel bijzonder te noemen. In elk hoofdstuk komen we meer te weten over een of meer inwoners van Crosby. En lang niet altijd speelt Olive een actieve rol in die verhalen. Soms wordt alleen zijdelings haar naam genoemd en dan weer gaat het om Olive zelf en haar familie.

Een historische roman van grote klasse

 

 GebroedersB

Frans en Jan Bosbeeck heten ze, de criminele Gebroeders B., geboren in de tweede helft van de 18e eeuw in Antwerpen. Het gezin is arm, de tirannieke vader sterft jong en de tweeling wordt geacht voor het gezin en zichzelf te zorgen. Ze gaan in de leer bij Moyse Jacobs die hen de fijne kneepjes van het dievenvak bijbrengt. Amateurs met mazzel, noemde hij de jongens. Zij luisterden gretig naar de lessen van Jacobs. Je moet geen mazematten* plegen op de plek waar je woont, maar alleen elders. Dat was een wet van hem, iets heiligs, vertelt zijn dochter Rebecca. Als het misloopt heb je immers getuigenissen nodig, van buren bijvoorbeeld, over je gedrag.

Bosbeeck is weliswaar de geboortenaam van de heren, maar meestal heten ze anders.

Een familiegeschiedenis, stijlvol onthuld.

Vaderliefde 

Eigenlijk heeft hij zijn ouders niet goed gekend, zegt P.F. Thomése, al overleed zijn vader toen hij al volwassen was, in 1979 en zijn moeder in 2018. Maar je kunt ook heel goed naast elkaar leven zonder enig idee te krijgen van wat de ander beweegt of bewogen heeft. Toen zijn moeder overleden was restte hem een paar dozen op zolder met papieren en foto’s. Al direct drong de gedachte zich aan hem op, dat hij over hen wilde schrijven en niet over hen alleen, het moest een kroniek worden over zijn familie.

Verhalen waren er genoeg,

Opgroeien zonder moederliefde

 TMorrison 2

 “De boeken van Afro-Amerikaanse auteurs die ik in mijn jeugd las – Ralph Ellison, Richard Wright en ook James Baldwin – leken niet voor mij geschreven, maar voor een blank publiek. Alleen de titel van Ellisons boek al: Invisible Man. Onzichtbaar voor wie? Voor de blanken, niet voor mij! Ik wilde verhalen schrijven waarin Afro-Amerikaanse vrouwen een hoofdrol speelden.”

Bovenstaand citaat komt uit een interview dat De Volkskrant in 2009 had met Toni Morrison.


In augustus van dit jaar stierf zij op 88-jarige leeftijd. Een uitzonderlijk krachtige vrouw, wier betekenis voor de Afro-Amerikaanse literatuur en in het bijzonder voor de emancipatie van de zwarte vrouw, niet te overschatten is.

Moeder Sweetness is vrijwel blank te noemen en haar paniek is groot, wanneer haar dochter ter wereld komt. ‘Ze was zo zwart dat ik er bang van werd. Koolzwart, Soedanees zwart’. De kleur van haar ogen is ook bijzonder, zwart, met een zweempje blauw erin. De vader van het kind slaat meteen op de vlucht, hij kan niet geloven dat Sweetness’ dochter ook van hem is. Lula Ann groeit op bij een moeder die nauwelijks in staat is haar dochter aan te raken en nog minder om van haar te houden. De weerzin tegen de donkere huid van Lula Ann wordt mede ingegeven door angst voor wat er van het kind moet worden, hoe zal men haar behandelen? Sweetness wil haar harden voor het leven.

Als jonge vrouw noemt Lula Ann zich Bride. Ze is een succesvolle zakenvrouw en verblindend mooi in haar altijd witte kleding. Overal oogst ze bewondering, maar er blijft afstand tussen haar en de anderen. De trauma’s van haar jeugd draagt ze mee: de moeder die haar liefst niet wilde aanraken, de immer afwezige vader en vooral de lerares die door Bride’s (valse) getuigenis bij de rechtbank voor vijftien jaar de gevangenis inging. Booker, de man die enige tijd bij haar woont, verlaat haar als zij hem uiteindelijk in vertrouwen neemt. Ze realiseert zich dat ze nauwelijks iets van de man weet en gaat op zoek naar hem.

Zoals vaak in de boeken van Toni Morrison, wordt het verhaal niet chronologisch verteld en wisselt het perspectief. Het heeft voor de lezer een vervreemdend effect. De ‘vertellers’ weten uiteraard niet alles van elkaar en de schrijfster weet op briljante wijze aan te tonen dat, hoe de een over de ander denkt, meestal niet past bij het beeld dat een persoon van zichzelf heeft. Ook herkenbaar is de neiging van Morrison tot surrealisme. Vreemde gebeurtenissen die zich naast het normale lijken af te spelen. In deze roman bijvoorbeeld het veranderen van Bride’s figuur, terug naar haar kind zijn. Een heel bijzondere en ook heel mooie manier van iemands gevoelens weergeven.

Toni Morrison zegt zelf het volgende over haar manier van schrijven:

“In feite schrijf ik boeken die ik zelf graag zou willen lezen, ik houd van boeken die mijn volle aandacht vragen. Het gaat mij niet alleen om het afrollen van een plot, maar om een samenspel van een openingszin die je tot lezen aanzet, en aspecten als taal, nuance en verleiding – de architectuur van een boek – zodat openbaringen als het ware in lagen tot je komen. En het boek het waard is om nog eens te lezen.”

De stijl van schrijven is toegankelijk , korte zinnen en toch, het taalgebruik is rijk en boeit van het begin tot het eind. De vertaling van Ronald Vlek is zeer to the point. Zeker een boek om nog eens te lezen!

Miriam Vaz Dias